واسيلى ولاديميروويچ بارتولد ( مترجم : ليلا ربن شه )
18
جايگاه مناطق اطراف درياى خزر در تاريخ جهان اسلام ( فارسى )
جواخوف در كتاب خود پيرامون ساختار دولت گرجستان از اينروايتها بهره گرفته است « 1 » . آگاهيهاى ما پيرامون آلبانيا كه درست در كرانهء درياى خزر واقع شده بسيار شبههانگيز و متناقض است « 2 » . از يك سو ، مردم اين سرزمين را قومى وحشى نوشته ، مدعى شدهاند كه آلبانها قادر به شمار اعداد فزونتر از يكصد نيستند و حرفه عمدهء آنان صيادى است . چنين آمده كه پوشاك قوم مزبور از پوست حيوانات بوده است . از دگر سو گزارشهايى وجود دارد مبنى بر اين كه آلبانها در آن روزگار داراى اسلحهء سنگين بودهاند . در ضمن چنين آمده است كه آلبانها در منطقهاى حاصلخيز سكنى داشتند كه شرايط آبيارى آن بهتر از مصر و بابل بوده است ، در ضمن اشاره شده است كه آلبانها قادر به بهرهگيرى كافى از كشتزارهاى خود نيستند . از اين گزارشها چنين برمىآيد كه آلبانها از آبيارى مصنوعى استفاده مىكردند . تصور اين نكته بسى دشوار است . چگونه ممكن است قومى وحشى قادر به استفاده از شبكهء آبيارى مصنوعى باشند . هرگاه اين گزارش مقرون به واقعيت باشد ، در آن صورت با در نظر گرفتن اوضاع و احوال و شيوهء زندگى ياد شده در جريان لشكركشى پمپه ، بديهى است ، در آلبانيا نمىتوانست اثرى از شهر و شهرنشينى باشد ، ولى اندكى پس از آن گزارشها از وجود چند شهر سخن رفته است . پلينيوس و بعضى از مؤلفان از جمله ( بطلميوس ) به وجود شهرهايى ، بويژه شهر قفقاز اشاره كردهاند . بسيارى از دانشمندان برآنند كه احتمالا محل اين شهر در جايى بوده كه اكنون شهر باكو قرار گرفته است . گروه ديگرى از محققان بر اين عقيدهاند كه شهر مزبور در جنوب محل كنونى شهر آليات كه اكنون راهآهن تفليس به درياى خزر از آن مىگذرد نهاده بوده است . سپس در منابع ديگرى ، از شهر قبله يا كبلك ياد شده كه تا سدهء ششم ميلادى ، شهر مهم آلبانيا بوده است . اين كه گفته شود فرهنگ قوم مزبور پس از گذشت چند سده از زمان لشكركشى پمپه چندان پيشرفت كرده كه موجب ظهور چنين شهرهايى در سدههاى اول و دوم ميلادى
--> ( 1 ) . ر . ك . به : اى . جواخوف ، ساختار دولتى گرجستان قديم و ارمنستان قديم ، جلد اول ، سنت پطربورگ ، 1905 ( متنها و تحقيقاتى در زمينهء فقه اللغه ارمنى - گرجى ) . ب . استاويسكى ( 2 ) . در حال حاضر براى تحقيق دربارهء آلبانيا ر . ك . به : و . ترور ، شرحى پيرامون تاريخ و فرهنگ آلبانياى قفقاز ، از سده 4 پيش از ميلاد تا قرن هفتم ميلادى ، مسكو - لنينگراد 1959 . ب . استاويسكى